نظريه پرداز نظريه «بصيرگرا»: نيازمند نهضتي هستيم كه در آن كودكان خود را براي زندگي متفكرانه اماده كنيم و نقش رسانه در آن مهم و راهبردي است.

  • دكتر عليرضا رحيمي در تبيين «نظريه بصيرت‌گرا و برنامه‌سازي كودكان» گفت: هر چند برخي معتقدند كه تلويزيون در كشور از بين رفته است، اما هنوز مورد اعتمادترين رسانه است و مردم حاضر هستند كه بچه‌هاي خود را پاي آن بنشانند.
    به گزارش روابط عمومي اداره كل پژوهش‌هاي اسلامي صداوسيما، دكتر عليرضا رحيمي كارشناس علوم تربيتي در نشست تخصصي «نظريه بصيرت‌گرا و برنامه‌سازي كودكان» كه پيش از ظهر امروز در سالن جلسات مركز پژوهش‌هاي اسلامي صدا و سيما برگزار شد درباره تربيت و نظريه تربيتي خود توضيح داد.
    فعاليت‌هاي فرهنگي مخلوطي از نظريه‌هاي متفاوت يا متضاد است
    اين كارشناس علوم تربيتي با انتقاد از اينكه در فعاليت‌هاي فرهنگي و رسانه‌اي به نظريه‌هاي تربيتي اتكا نمي‌شود گفت: فعالان فرهنگ و رسانه از نظريه به سمت عمل حركت نمي‌كنند؛ اگر فعاليت‌هاي انجام شده شكافته شود، متوجه خواهيم شد كه اين فعاليت‌ها از نظريه‌هاي تربيتي متفاوت و در مواردي متضاد، شكل گرفته است.
    وي كه نظريه تربيتي بصيرت‌گرا را ارائه داده است درباره نظريه خود اظهار داشت: تا جايي كه ممكن بوده، اين نظريه از منابع اسلامي گرفته شده است؛ در اين نظريه مقدماتي را فراهم مي‌كنيم كه از فلسفه تربيتي به سمت برنامه‌سازي رسانه‌اي حركت كنيم تا بر اساس آن به برنامه‌سازي كودك از حيث تربيتي سامان دهيم.
    دكتر رحيمي در بيان گزارهاي مقدماتي اساسي اين نظريه توضيح داد: دين با رسانه پيوند دارد؛ هدف از ايجاد چنين پيوندي در عمل تبليغ و تربيتي ديني است و تبليغ و تربيت ديني از طريق رسانه امكان‌پذير است يا دست كم ناممكن نيست؛ البته نبايد فراموش كرد كه يادگيري و تربيت، با رسانه پيوند دارد.
    رابطه ياددهنده و يادگيرنده مكانيكي نيست
    اين كارشناس علوم تربيتي يادگيري را جداي از آموزش ندانست و گفت: اين دو در يك ساحت قرار دارند؛ رابطه ياد دهنده و ياد گيرنده مكانيكي نيست بلكه ديالكتيكي است؛ اينطور نيست كه اگر من اراده كردم كسي چيزي را بياموزد، او مي‌آموزد؛ يا اينكه چيزي كه ارائه مي‌شود عيناً ياد مي‌گيرد.
    دكتر رحيمي ادامه داد: اين نوع نگاه كه در ما رسوب كرده است، نگاه مفهوم‌گرايان است كه سال‌ها پيش در آمريكا و ديگر كشورها از بين رفته است؛ اين خوش خيالي‌ها به وسيله روان‌شناسان آغاز شد و بعد از ورود به حوزه تربيت، گريبان رسانه را گرفت؛ فعالان رسانه نيز تصور مي‌كنند كه ياد دهي و ياد گيري به صورت آيينه‌وار انجام مي‌شود. در حالي كه علماي ارتباطات مي‌دانند كه متن آموزش بايد در درون مخاطب تأييد شود، او به اين آموزش معني مي‌دهد و ممكن است درك ديگري از آن داشته باشد.
    وي با اشاره به نظر برخي كه رسانه را تنها يك ابزار سرگرمي يا اطلاع‌رساني مي‌دانند گفت: نمي‌توان كتمان كرد كه رسانه روي ما تأثير مي‌گذارد؛ هر تأثيري كه بتواند در شخصيت ما نفوذ كند و پايدار باشد، يادگيري است.
    رسانه هنوز محور اعتماد مردم است
    اين كارشناس علوم تربيتي تصريح كرد: هرچند برخي اعتقاد دارند كه تلويزيون در ايران از بين رفته است، اما رسانه ملي همچنان مورد اعتمادترين رسانه‌اي است كه خانواده‌ها حاضر هستند فرزندان خود را پاي آن بنشانند.
    دكتر رحيمي يادگيري را يك اتفاق روان‌شناختي در درون ذهن دانست و گفت: اين مي‌تواند اندازه مشخص و جهت داشته باشد؛ هر چه را كه ياد مي‌گيريم ضرورتاً مثبت نيست، بي‌تربيتي‌هايي كه ياد گرفته شده است يادگيري از جهت منفي است.
    وي با اشاره به اختلافات بر روي آموزش‌هاي جنسيتي اظهار داشت: يادگيري اگر نافع باشد به آن تربيت و اگر مضر باشد به صورت عاميانه بي‌تربيتي مي‌گوييم؛ كودكي كه چيزي نياموخته است، با تربيت يا بي‌تربيت نيست.
    اين كارشناس علوم تربيتي با تأكيد بر اينكه در همه جاي دنيا بر كودكان سخت‌گيري‌هاي خاصي را اعمال مي‌كنند ابراز داشت: همه قبول دارند كه برنامه‌سازي تلويزيوني كودكان بايد اقدامي تربيتي تلقي شود اما در تعريف تربيت با هم اختلاف دارند.
    دكتر رحيمي با توجه به حرفه معلمي و فعاليت خود در آموزش و پرورش تصريح كرد: اين دعواهاي تعليم و تربيت در همه جا هست؛ من كه معلم هستم، خبر دارم كه آموزش و پرورش نيز نمي‌داند كه چه مي‌كند.
    برنامه‌سازان بايد مربي باشند
    وي از بي‌توجهي به بحث تربيت در برنامه‌سازي كودك انتقاد كرد و گفت: ما بايد به مسائل تربيتي در برنامه‌سازي، آموزش و پرورش و فرهنگ ابعاد گسترده‌تري بدهيم؛ مشكلات تربيتي در كشور، از نگاه متفاوت به آن نشأت مي‌گيرد و اگر اين تشتت آرا از بين نرود دچار مشكل بزرگتر و پيچيده‌تري خواهيم شد.
    اين كارشناس علوم تربيتي گفت: برنامه‌سازي بايد بر اساس تربيت باشد؛ تربيت برآمده از فرهنگ است يعني هر كس بايد نظام تربيتي خود را بر اساس فرهنگ خود بسازد؛ ما هم كه جز تربيت ديني نمي‌خواهيم به تربيت ديگري قائل باشيم؛ بنابراين آبشخور تشخيص درستي و نادرستي يا نافعيت و غيز آن دين و گزاره‌هاي ديني است.
    دكتر رحيمي ادامه داد: در تربيت ديني رسانه‌اي، برنامه‌ساز كودك مانند يك مربي است؛ در تمام دنيا بر خلاف كشور ما، بيشترين سختگيري‌ها بر معلمان انجام مي‌شود؛ در صورتي كه در سخت‌گيري بر معلمان به تعداد زيادي كه نياز داريم سهل‌انگاري كنيم، سئوال اينجاست كه در كشور چند برنامه‌ساز كودك داريم كه نمي‌توانيم سخت‌گيري‌هاي لازم را بر آنان انجام دهيم؟
    سختگيري بر برنامه‌سازان كودك لازم است
    وي افزود: اگر صد نفر از اين برنامه‌سازان را براي شما بشمارم، صدمين آن‌ها كساني هستند كه بيست سال است اين كار را انجام نداده‌اند؛ يعني تعداد بسيار كمي در اين كار فعاليت مي‌كنند. بايد اين گزاره را جدي بگيريم و حداقل تصور كنيم كه يك برنامه‌ساز كودك به اندازه يك مدير مدرسه تأثيرگذار است؛ بايد ديدگاه، بينش، آموزش و ديگر مؤلفه‌هاي اثرگذار اين افراد را بررسي كنيم.
    اين كارشناس علوم تربيتي تصريح كرد: بچه‌هاي مردم در طول سال‌ها به افرادي در رسانه سپرده مي‌شوند كه هيچ كس حتي يك شبانه روز بچه‌‌اش را به آن‌ها نمي‌سپارند. چرا بچه‌هاي مردم را به يك نفر سال‌ها مي‌سپاريد و آن را براي اين كودكان الگو مي‌كنيد؟ خريد كارتون از كشورهاي خارجي و پخش آن براي پر كردن برنامه‌ها بهتر است.
    دكتر رحيمي در بيان گام‌هاي سه‌گانه نظريه خود گفت: در گام اول بصيرت هدف تربيت است؛ در گام دوم فكر پروري و جان پروري يك نياز اساسي و روش اساسي تربيت است و گام سوم كند و كاو يا چاوش كه شيوه‌هاي اساسي آموزشي زيادي در آن وجود دارد كه سال‌ها مي‌توانيم در آن كار كنيم؛ بصيرت كاملاً اسلامي و شيعي است.
    وي تصريح كرد: مي‌توان گفت كه از فلسفه به سمت جنبه‌هاي اجرايي و عملي رفته‌ايم. اين گام‌هاي سه‌گانه مسير تحول نظام تربيتي كنوني و گذر از انديشه‌ها به عمل است.
    نظريه تربيتي بايد قابليت اجرا داشته باشد
    اين كارشناس علوم تربيتي با تأكيد بر اينكه هر نظريه بايد بتواند روي زمين قرار بگيرد و قابليت اجرا داشته باشد گفت: فلسفه تربيتي بايد روي زمين راه برود، بايد به مؤلفه‌هاي كاملاً معين قابل مشاهده ترجمه شود؛ مفهوم بصيرت اين ويژگي را دارد؛ دليل انتخاب اين مفهوم اين است؛ ما ديدگاهي به تعقل را انتخاب كرده‌ايم كه در آن، دامنه عملكرد عقل يا تعقل در حوزه ادراك تا تحريك گسترده است.
    دكتر رحيمي به دو نگاه درباره تعقل اشاره كرد گفت: در نگاه دوم كه حضرت آيت‌الله جوادي آملي نيز به آن معتقد است، تعقل هر دو حوزه ادراك و تحريكات را مي‌گيرد؛ كه عقل فقط مُدرك نيست بلكه مُحرك است؛ اين نظر مستندات قرآني كاملي دارد؛ انسان عاقل آن است كه دروغ نمي‌گويد، ظلم نمي‌كند، كار بد نمي‌كند، عمل مي‌كند، اين انسان عامل است.
    وي ادامه داد: حاصل اين تربيت عقلاني كه تعقل در آن از حوزه ادراك تا حوزه تحريك گسترده است، انساني بصير است؛ كسب، حفظ يا توسعه بصيرت از طرفي پرورش نظري تا پرورش عملي است.
    كودكان را براي زندگي متفكرانه آماده كنيم
    اين كارشناس علوم تربيتي درباره هدف بصيرت اظهار داشت: به تعبير مرحوم علامه طباطبايي بصيرت يك معرفت است؛ يعني جنس آن معرفتي است؛ هدف اين شيوه تربيتي اين است كه به فرد، قوه فهم، تشخيص و تمييز بدهد؛ استاد ما، مرحوم دكتر علي شريعتمداري مي‌گفت پرورش قوه قضاوت صحيح، يعني اينكه من بفهم و بتوانم تشخيص و تمييز خوب از بد، دراخلاق، زشت از زيبا در هنر و درست و نادرست در تفكر است.
    دكتر رحيمي گفت: نيازمند نهضتي هستيم كه در آن كودكان خود را براي زندگي متفكرانه اماده كنيم و نقش رسانه در آن مهم و راهبردي است.

    وي در پايان افزود: بچه‌ها بايد با معاني ارتباط برقرار كنند، و اين با كند و كاو حاصل مي‌شود؛ معناگرايي تربيتي به دنبال اين است كه بچه‌ها خودشان بگردند، جستجو و پيدا كنند.

    اخبار